لیکویید استیکینگ و ری استیک چیست و چه تفاوتی با استیکینگ سنتی دارد؟

در بلاکچین‌های اثبات سهام (POS)، رقابت اصلی دیگر فقط بر سر «نرخ سود» نیست، بلکه بر سر بهره‌وری سرمایه است. مکانیزم‌هایی مانند لیکویید استیکینگ یا ری‌استیکینگ دقیقاً در پاسخ به همین نیاز شکل گرفته‌اند. اگر استیکینگ عادی مدل پایه مشارکت در امنیت شبکه باشد، لیکویید استیکینگ نقدشوندگی را به آن اضافه می‌کند و ری استیکینگ تلاش می‌کند همان امنیت را به چند سرویس مختلف تعمیم دهد و سود شما را بیشتر کند. نتیجه، ساختاری چندلایه از درآمد و در عین حال چندلایه از ریسک است.

در این مقاله، لیکویید استیکینگ و ری استیک را آموزش می‌دهیم و تفاوت آن با استیکینگ عادی را بررسی می‌کنیم.

استیکینگ در بلاکچین به زبان ساده

در بلاکچین‌های مبتنی بر PoS مانند اتریوم، کاربران یا همان اعتبارسنج‌ها (Validators) با قفل‌کردن توکن‌های خود به امنیت شبکه کمک می‌کنند که به این فرآیند «استیک کردن» می‌گویند. این توکن‌ها به‌عنوان وثیقه عمل می‌کند. اگر اعتبارسنج عملکرد صحیح داشته باشد، پاداش دریافت می‌کند و در صورت تخلف، بخشی از سرمایه او از طریق مکانیزم اسلشینگ (Slashing) جریمه می‌شود. بنابراین امنیت شبکه به ارزش اقتصادی سرمایه استیک‌شده (سپرده‌گذاری شده) وابسته است.

فرآیند کلی شامل سپرده‌گذاری توکن، مشارکت در اعتبارسنجی بلاک‌ها و دریافت پاداش دوره‌ای است. این مدل نسبت به استخراج (ماینینگ) کم‌مصرف‌تر و اقتصادی‌تر است.

محدودیت‌های استیکینگ عادی برای سرمایه‌گذاران

با وجود سادگی، استیکینگ محدودیت‌های مهمی دارد:

• قفل‌شدن سرمایه برای دوره مشخص
• عدم امکان استفاده هم‌زمان در دیفای
• درآمد محدود به پاداش شبکه
• ریسک مستقیم اسلشینگ

از منظر مدیریت سرمایه، این مدل کارایی محدودی دارد؛ زیرا سرمایه در طول دوره قفل عملاً غیرقابل استفاده است.

دلیل ظهور لیکویید استیکینگ و ری استیک چه بود؟

دلیل اصلی ظهور لیکویید استیکینگ و ری‌استیکینگ پاسخ به محدودیت‌های استیکینگ عادی و نیاز سرمایه‌گذاران به بهره‌وری بیشتر سرمایه بود. در استیکینگ مرسوم، دارایی‌ها برای مدت مشخصی قفل می‌شوند و امکان استفاده همزمان از آن‌ها در پلتفرم‌های دیگر دیفای وجود ندارد. این محدودیت باعث می‌شد سرمایه عملاً غیرقابل استفاده باقی بماند و بازدهی کلی کاهش یابد.

نتیجه آن، ظهور مکانیزم‌هایی مثل لیکویید استیکینگ برای حفظ نقدشوندگی و یا ری استیکینگ برای استفاده چندباره از سرمایه بود ‌که در ادامه به توضیح آن‌ها می‌پردازیم:

لیکویید استیکینگ چیست؟

لیکویید استیکینگ (Liquid Staking) مدلی جدید از کسب درآمد در بلاکچین‌های مبتنی بر اثبات سهام (PoS) است که به کاربران اجازه می‌دهد همزمان با استیک‌کردن توکن‌های خود، نقدشوندگی سرمایه را حفظ کنند.

در مدل عادی استیکینگ، کاربر دارایی خود مثلاً (ETH) را در شبکه قفل می‌کند تا در فرآیند اعتبارسنجی مشارکت داشته باشد و پاداش دریافت کند. اما مشکل اصلی این روش، قفل شدن سرمایه برای مدت‌زمان مشخص و از دست رفتن فرصت‌های دیگر سرمایه‌گذاری است.

لیکویید استیکینگ این محدودیت را برطرف می‌کند؛ در این مدل، زمانی که کاربر توکن خود را استیک می‌کند، در ازای آن یک توکن لیکویید استیکینگ (Liquid Staking Token) یا LST دریافت می‌کند. این توکن نمایانگر سهم کاربر از دارایی سپرده‌گذاری‌شده به‌همراه پاداش‌های انباشته‌شده آن است.

برای مثال، در پروتکل لیدو ( Lid) کاربران با استیک‌کردن ETH، توکن stETH دریافت می‌کنند. این توکن پیوسته ارزش خود را بر اساس میزان پاداش‌های شبکه به‌روزرسانی می‌کند و نماینده دارایی قفل‌شده کاربر در شبکه اتریوم است.

به بیان ساده، لیکویید استیکینگ ترکیبی از «کسب سود از استیکینگ» و «حفظ قابلیت استفاده از سرمایه» است؛ یعنی سرمایه شما همزمان هم در حال تولید پاداش است و هم می‌تواند در سایر بخش‌های دیفای فعال باشد.

لیکویید استیکینگ چگونه نقدشوندگی را حفظ می‌کند؟

مکانیزم اصلی حفظ نقدشوندگی در لیکویید استیکینگ، توکنیزه‌کردن موقعیت استیک‌شده است. به این معنا که توکن‌های قفل‌شده کاربر به یک دارایی قابل انتقال تبدیل می‌شوند. این توکن می‌تواند در اکوسیستم دیفای گردش داشته باشد و کاربردهای متعددی پیدا کند.

توکن‌های لیکویید استیکینگ معمولاً می‌توانند:

• در صرافی‌های متمرکز و غیرمتمرکز معامله شوند
• به‌عنوان وثیقه برای دریافت وام استفاده شوند
• در استخرهای نقدینگی قرار گیرند و کارمزد کسب کنند
• در پروتکل‌های ییلد فارمینگ برای دریافت سود مضاعف استفاده شوند

با این حال، حفظ نقدشوندگی همیشه بدون ریسک نیست. در شرایط بحرانی بازار ارز دیجیتال، ممکن است قیمت توکن نماینده از دارایی پایه فاصله بگیرد؛ پدیده‌ای که به آن «دی‌پگ» (Depeg) گفته می‌شود.

برای نمونه، در برخی مقاطع نوسانی بازار، stETH با قیمتی کمتر از ETH معامله شده است. این اختلاف قیمت معمولاً ناشی از فشار فروش، کاهش اعتماد یا عدم تعادل عرضه و تقاضا در بازار ثانویه است. بنابراین هرچند لیکویید استیکینگ نقدشوندگی ایجاد می‌کند، اما ریسک بازار و نقدینگی همچنان وجود دارد.

تفاوت لیکویید استیکینگ با استیکینگ معمولی

تفاوت اصلی لیکویید استیکینگ با استیکینگ معمولی در میزان انعطاف‌پذیری سرمایه و مدیریت ریسک نهفته است.

در استیکینگ قفل‌شده: (Locked Staking)

• دارایی برای مدت مشخصی قفل می‌شود
• امکان برداشت فوری وجود ندارد یا مشمول دوره آن‌باندینگ است
• کاربر نمی‌تواند همزمان از سرمایه در سایر فرصت‌های دیفای استفاده کند
• نقدشوندگی عملاً صفر است تا پایان دوره قفل

در مقابل، در لیکویید استیکینگ:

• دارایی در شبکه استیک می‌شود اما توکن نماینده دریافت می‌کنید
• امکان معامله یا استفاده از سرمایه در سایر پروتکل‌ها وجود دارد
• سرمایه می‌تواند همزمان چند منبع درآمد ایجاد کند
• انعطاف‌پذیری بسیار بالاتر است

با این حال، لیکویید استیکینگ علاوه بر ریسک‌های شبکه اصلی، ریسک‌های جدیدی نیز اضافه می‌کند؛ از جمله ریسک قرارداد هوشمند، ریسک دی‌پگ، ریسک نقدینگی بازار ثانویه و وابستگی به پروتکل واسط.

توکن‌های لیکویید استیکینگ چگونه کار می‌کنند؟

توکن‌ لیکویید استیکینگ یا LST نماینده دارایی استیک‌شده کاربر است. اخیرا، برخی پروتکل‌ها مانند Rocket Pool تلاش کرده‌اند با توزیع اعتبارسنج‌ها، تمرکز را کاهش و امنیت شبکه را افزایش دهند. LSTها معمولاً ارزش خود را از دارایی پایه می‌گیرند و سود کاربر را منعکس می‌کنند.

نحوه ضرب و بازخرید توکن‌های لیکویید استیک

زمانی که کاربر دارایی خود را به یک پروتکل لیکویید استیکینگ واریز می‌کند، قرارداد هوشمند آن پروتکل دارایی را به اعتبارسنج‌های منتخب شبکه ارسال می‌کند و در مقابل، یک توکن نماینده برای کاربر ضرب می‌شود.

برای مثال، در پروتکل Lido زمانی که کاربر ETH واریز می‌کند، قرارداد هوشمند به همان میزان (یا بر اساس نرخ تبدیل جاری) توکن stETH صادر می‌کند. این توکن نماینده سهم کاربر از دارایی استیک‌شده در شبکه Ethereum به‌همراه پاداش‌های انباشته است.

مکانیزم ضرب (Minting) چگونه کار می‌کند؟

1. کاربر دارایی خود را به قرارداد هوشمند پروتکل واریز می‌کند.
2. پروتکل دارایی را میان مجموعه‌ای از اعتبارسنج‌ها توزیع می‌کند.
3. قرارداد هوشمند معادل آن، توکن لیکویید استیک را برای کاربر صادر می‌کند.
4. پاداش‌های استیکینگ به‌صورت دوره‌ای در ارزش توکن نماینده منعکس می‌شود (یا در برخی مدل‌ها، از طریق افزایش نرخ تبدیل).

مدل‌های مختلفی برای اعطای پاداش وجود دارد:

• مدل ری‌بیس :(Rebase) موجودی توکن کاربر به‌مرور افزایش می‌یابد.
• مدل نرخ تبدیل :(Exchange Rate) تعداد توکن ثابت می‌ماند اما ارزش هر واحد نسبت به دارایی پایه افزایش پیدا می‌کند.

روش‌های بازخرید (Redemption)

کاربر برای خروج از موقعیت خود دو مسیر اصلی دارد:

۱. آن‌استیک رسمی (Unstaking)
در این روش، کاربر توکن نماینده را به پروتکل بازمی‌گرداند و درخواست برداشت دارایی پایه را ثبت می‌کند. این فرآیند معمولاً شامل دوره انتظار (Unbonding Period) است که به قوانین شبکه اصلی بستگی دارد. در شبکه‌هایی مانند اتریوم، این دوره می‌تواند چند روز طول بکشد. پس از پایان دوره، دارایی پایه به کاربر بازگردانده می‌شود.

۲. فروش در بازار ثانویه
کاربر می‌تواند بدون انتظار برای آزادسازی توکن‌ یا همان آن‌استیک، توکن لیکویید استیک خود را در صرافی‌های ارز دیجیتال بفروشد. این روش سریع‌تر است و نقدشوندگی فوری فراهم می‌کند، اما قیمت فروش به شرایط بازار بستگی دارد.

بازار ثانویه نقش تعیین‌کننده‌ای در قیمت این توکن‌ها دارد. اگر عرضه زیاد و تقاضا کم باشد، ممکن است توکن با تخفیف نسبت به دارایی پایه معامله شود. برعکس، در شرایط تقاضای بالا، حتی ممکن است با پرمیوم (قیمت بالاتر از دارایی پایه) نیز معامله شود.

در واقع، تعادل بین قابلیت بازخرید رسمی و نقدشوندگی بازار ثانویه، عامل اصلی ثبات قیمت این توکن‌هاست.

ریسک‌های مرتبط با توکن‌های لیکویید استیکینگ

ریسک اسلشینگ شبکه اصلی: در صورت بروز رفتار مخرب، آفلاین شدن یا خطای فنی اعتبارسنج‌ها، بخشی از دارایی استیک‌شده جریمه می‌شود و این جریمه می‌تواند باعث کاهش ارزش ذاتی توکن لیکویید استیک شود.

• باگ یا هک قرارداد هوشمند: پروتکل‌های لیکویید استیکینگ بر پایه قراردادهای هوشمند فعالیت می‌کنند و هرگونه آسیب‌پذیری امنیتی، باگ کدنویسی یا حمله هکری می‌تواند منجر به از دست رفتن بخشی یا تمام سرمایه کاربران شود.
• دی‌پگ (Depeg): در شرایط فشار فروش یا بحران نقدینگی، ممکن است توکن نماینده با قیمتی کمتر از دارایی پایه معامله شود و برای مدتی فاصله قیمتی ایجاد گردد.
• نقدینگی بازار ثانویه: اگر حجم معاملات پایین باشد یا استخرهای نقدینگی عمق کافی نداشته باشند، فروش سریع توکن می‌تواند با افت قیمت همراه شود.
• تمرکز اعتبارسنج‌ها: تمرکز بخش بزرگی از استیک شبکه در اختیار یک پروتکل یا تعداد محدودی اعتبارسنج می‌تواند ریسک سیستماتیک ایجاد کند و امنیت و تمرکززدایی شبکه را تحت‌تأثیر قرار دهد.
• وابستگی به پروتکل واسط: کاربر علاوه بر ریسک شبکه اصلی، در معرض ریسک‌های مدیریتی، حاکمیتی و عملیاتی خود پروتکل لیکویید استیکینگ نیز قرار می‌گیرد.

مزایا و معایب لیکویید استیکینگ

لیکویید استیکینگ به‌عنوان یکی از نوآوری‌های مهم در اکوسیستم دیفای، تلاش می‌کند محدودیت قفل‌شدن سرمایه در استیکینگ سنتی را برطرف کند و همزمان بازدهی و انعطاف‌پذیری بیشتری در اختیار کاربران قرار دهد. با این حال، همان‌طور که این مدل فرصت‌های جدیدی برای کسب سود و مدیریت سرمایه ایجاد می‌کند، ریسک‌ها و پیچیدگی‌های خاص خود را نیز به همراه دارد. در ادامه، مزایا و معایب لیکویید استیکینگ را به‌صورت دقیق بررسی می‌کنیم تا بتوانید با دیدی آگاهانه‌تر درباره استفاده از آن تصمیم بگیرید.

مزایای لیکویید استیکینگ

• حفظ نقدشوندگی: سرمایه‌تان قفل نمی‌شود و می‌توانید توکن نماینده را معامله کنید.
• سود ترکیبی: هم پاداش استیک می‌گیرید، هم می‌توانید در دیفای سود اضافه کسب کنید.
• بهره‌وری بیشتر سرمایه: یک دارایی را همزمان در چند مسیر سودده به کار می‌گیرید.
• انعطاف بالا: هر زمان بخواهید می‌توانید در بازار ثانویه از موقعیت خارج شوید.

معایب و ریسک‌های لیکویید استیکینگ

• پیچیدگی بیشتر: کار با آن نسبت به استیکینگ ساده، دانش فنی بیشتری می‌خواهد.
• وابستگی به پروتکل: باید به امنیت و عملکرد پلتفرم واسط اعتماد کنید.
• نوسان نقدینگی: در شرایط بحرانی ممکن است فروش با افت قیمت انجام شود.
• ریسک قرارداد هوشمند: وجود باگ یا هک می‌تواند سرمایه را در معرض خطر قرار دهد.

با این اوصاف، سرمایه‌گذاران محافظه‌کار، افرادی که دانش کافی از دیفای ندارند و کسانی که توان مدیریت ریسک چندلایه را ندارند، بهتر است از این مدل فاصله بگیرند.

ری استیک چیست و چگونه کار می‌کند؟

ری‌استیکینگ (Restaking) مدلی پیشرفته در اکوسیستم بلاکچین‌های اثبات سهام است که به کاربران اجازه می‌دهد از توکن‌های استیک‌شده خود، بیش از یک‌بار برای تأمین امنیت استفاده کنند. در این روش، سرمایه‌ای که قبلاً برای امنیت یک شبکه اصلی قفل شده، می‌تواند همزمان پشتوانه امنیتی سرویس‌ها یا پروتکل‌های دیگر نیز باشد.

این مفهوم نخستین‌بار توسط پروتکل EigenLayer در اکوسیستم اتریوم مطرح شد. هدف اصلی ری‌استیک، ایجاد « امنیت اشتراکی» است؛ یعنی پروژه‌های جدید به‌جای راه‌اندازی شبکه اعتبارسنجی مستقل، از امنیت سرمایه‌های استیک‌شده موجود بهره ببرند.

ری استیک چگونه امنیت شبکه‌های مختلف را تأمین می‌کند؟

در مدل ری‌استیک، سرمایه‌ای که امنیت شبکه اصلی را تأمین می‌کند، به‌عنوان وثیقه امنیتی برای سرویس‌های دیگری نیز استفاده می‌شود. این سرویس‌ها در اکوسیستم EigenLayer با عنوان AVS (Actively Validated Services) شناخته می‌شوند و می‌توانند شامل مواردی مانند اوراکل‌ها، رول‌آپ‌ها، لایه‌های دسترسی داده (Data Availability) یا سایر زیرساخت‌های بلاکچینی باشند.

مکانیزم کلی به این صورت است:

1. کاربر دارایی خود را در شبکه اصلی (مثلاً اتریوم) استیک می‌کند.
2. سپس با انتخاب ری‌استیک، همان دارایی استیک‌شده را در اختیار یک یا چند AVS قرار می‌دهد.
3. این AVSها از سرمایه کاربر به‌عنوان وثیقه امنیتی استفاده می‌کنند.
4. در مقابل، کاربر علاوه بر پاداش استیکینگ شبکه اصلی، از AVSها نیز پاداش دریافت می‌کند.

اما این مدل یک نکته مهم دارد و آن ریسک چندلایه اسلشینگ است. اگر در هر یک از سرویس‌هایی که کاربر به آن‌ها متصل شده تخلف، خطا یا رفتار مخرب رخ دهد، ممکن است سرمایه در معرض جریمه (Slashing) قرار گیرد. در نتیجه، یک توکن می‌تواند در چند سطح مختلف با خطر اسلشینگ مواجه شود. این همان جایی است که ریس‌استیکنگ، با افزایش ریسک همراه می‌شود.

تفاوت ری استیک با استیکینگ چندگانه چیست؟

در نگاه اول ممکن است ری‌استیک شبیه استیکینگ چندگانه (Multi-Staking) به نظر برسد، اما این دو مدل تفاوت ساختاری مهمی دارند.

در استیکینگ چندگانه، سرمایه بین چند شبکه یا پروتکل تقسیم می‌شود. برای مثال، بخشی از سرمایه در یک شبکه و بخش دیگر در شبکه‌ای متفاوت استیک می‌شود. در این حالت، ریسک میان چند موقعیت جداگانه توزیع می‌شود.

اما در ری‌استیک، یک سرمایه واحد همزمان چند نقش امنیتی ایفا می‌کند. یعنی همان دارایی که امنیت شبکه اصلی را تأمین می‌کند، وثیقه امنیتی سرویس‌های دیگر نیز هست.

مزیت این مدل، افزایش بهره‌وری سرمایه و امکان دریافت چند منبع درآمد با یک وثیقه واحد است.
اما نقطه ضعف آن، افزایش هم‌بستگی ریسک است؛ زیرا اگر مشکلی در یکی از سرویس‌ها رخ دهد، ممکن است کل سرمایه درگیر شود.

تفاوت ری استیک با لیکویید استیکینگ

حالا بیایید ببینیم ری‌استیکینگ و لیکویید استیکینگ چه تفاوتی باهم دارند و هر کدام دقیقاً چه مشکلی را حل می‌کنند.

تفاوت در مدل درآمدزایی

در لیکویید استیکینگ تمرکز اصلی روی حفظ نقدشوندگی سرمایه است. شما دارایی خود را استیک می‌کنید و در ازای آن یک توکن نماینده دریافت می‌کنید. سپس می‌توانید از این توکن در دیفای استفاده کنید و علاوه بر پاداش استیکینگ، سود اضافی هم به دست آورید.

اما در ری استیک تمرکز روی فروش یا اشتراک‌گذاری امنیت است. سرمایه‌ای که استیک کرده‌اید، علاوه بر شبکه اصلی، امنیت سرویس‌های دیگر را هم تأمین می‌کند. در مقابل، از آن سرویس‌ها پاداش جداگانه دریافت می‌کنید.

تفاوت در سطح ریسک و پیچیدگی

ری استیک معمولاً پیچیده‌تر و پرریسک‌تر از لیکویید استیکینگ است. دلیل آن این است که سرمایه شما به چند سرویس مختلف متصل می‌شود و در صورت بروز خطا یا تخلف در هرکدام، ممکن است جریمه (اسلشینگ) رخ دهد. به این حالت، ریسک چندلایه گفته می‌شود.

در مقابل، لیکویید استیکینگ ساختار ساده‌تری دارد. شما با یک پروتکل در تعامل هستید و ریسک اصلی شامل مواردی مانند دی‌پگ، باگ قرارداد هوشمند یا ریسک نقدینگی است.

چه زمانی لیکویید استیکینگ بهتر است و چه زمانی ری استیک؟

اگر هدف شما این است که سرمایه‌تان قفل نشود و بتوانید آزادانه در دیفای فعالیت کنید، لیکویید استیکینگ گزینه مناسب‌تری است. این مدل برای سرمایه‌گذارانی جذاب است که به نقدشوندگی و انعطاف اهمیت می‌دهند.

اما اگر به دنبال حداکثرسازی بازده هستید و توانایی پذیرش ریسک و پیچیدگی بالاتر را دارید، ری استیک می‌تواند جذاب‌تر باشد. این مدل بیشتر برای کاربرانی مناسب است که درک فنی بهتری دارند و می‌توانند ریسک‌های چندلایه را مدیریت کنند.

ترکیب لیکویید استیکینگ و ری استیک

جالب است بدانید که می‌شود لیکویید استیکینگ و ری‌استیکینگ را به صورت ترکیبی نیز استفاده کرد. اما چگونه؟ در این روش، فرآیند به دو مرحله تقسیم می‌شود:

1. لیکویید استیکینگ: کاربر دارایی خود را استیک می‌کند و در ازای آن یک توکن نماینده لیکویید استیک (LST) دریافت می‌کند. این توکن قابل معامله است و می‌تواند در پروتکل‌های دیفای استفاده شود.
2. ری‌استیک: سپس همان توکن نماینده را مجدداً در پروتکل ری‌استیک وارد می‌کند و در مقابل، پاداش اضافی دریافت کند.

با این روش، کاربر می‌تواند همزمان سه منبع درآمد ایجاد کند:

1. پاداش استیکینگ شبکه اصلی
2. سود استفاده توکن نماینده در دیفای (وام‌دهی، ییلد فارمینگ یا تأمین نقدینگی)
3. پاداش تأمین امنیت برای سرویس‌های دیگر از طریق ری‌استیک

ریسک‌ها و پیچیدگی‌ها:

اما این روش ریسک‌های خاص خود را دارد که عبارت اند از:

• اسلشینگ چندلایه: سرمایه درگیر چند سرویس است و هر تخلف یا خطا می‌تواند باعث جریمه شود. این جریمه‌ها می‌توانند همزمان در چند سطح اعمال شوند.
• وابستگی سیستمی: عملکرد هر سرویس و اپراتور بر کل جریان درآمد تأثیر می‌گذارد؛ مشکل در یک AVS می‌تواند سرمایه کاربران را تحت تأثیر قرار دهد.
• پیچیدگی عملیاتی: مدیریت این مدل نیازمند دانش فنی، پایش مستمر و تحلیل دقیق ریسک است و برای کاربران تازه‌کار مناسب نیست.

کاربردهای عملی لیکویید استیکینگ و ری استیک

در زیر با کاربردهای عملی لیکویید استیکینگ و ری استیکینگ آشنا می‌شویم:

استفاده در دیفای و فارمینگ

توکن‌های نماینده لیکویید استیک (LST) می‌توانند در پروتکل‌های دیفای به کار گرفته شوند، از جمله استخرهای نقدینگی، وام‌دهی یا ییلد فارمینگ. این کار به کاربران امکان می‌دهد که علاوه بر پاداش استیکینگ، بازدهی ترکیبی و چندمنبعی از سرمایه خود دریافت کنند.

افزایش بهره‌وری سرمایه بدون فروش دارایی

با این مدل، کاربر نیازی به فروش دارایی اصلی خود، مانند ETH، ندارد. سرمایه استیک‌شده می‌تواند همزمان در چند مسیر سودده به کار گرفته شود، بنابراین همزمان چند منبع درآمد برای او ایجاد می‌شود.

تأثیر این مدل‌ها بر استراتژی سرمایه‌گذاری

لیکویید استیکینگ و ری‌استیک باعث تغییر رویکرد سرمایه‌گذاران شده‌اند. به جای هولد ساده و نگه‌داری دارایی، سرمایه‌گذاران اکنون می‌توانند استراتژی مدیریت فعال بازده را دنبال کنند، ریسک‌ها و فرصت‌های مختلف را ارزیابی کنند و بازده سرمایه خود را بهینه کنند.

بررسی نمونه‌های مطرح لیکویید استیکینگ و ری استیک

از معروف‌ترین پلتفرم‌های لیکویید استیکینگ و ری‌استیکینگ می‌توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:

پروتکل‌های لیکویید استیکینگ:

• Lido
• Rocket Pool
• Ankr
• Stafi
• Marinade

پروتکل‌های ری‌استیکینگ:

• EigenLayer
• Teku
• Prysm

تفاوت رویکرد پروتکل‌ها در مدیریت ریسک

پروتکل‌های لیکویید استیکینگ و ری‌استیکینگ رویکردهای متفاوتی در بحث مدیریت ریسک دارند. برخی پروتکل‌ها تمرکز بیشتری روی امنیت کاربران دارند و از مکانیسم‌هایی مانند بیمه یا جبران خسارت استفاده می‌کنند تا در صورت خطا یا مشکل فنی، بخش قابل توجهی از سرمایه حفظ شود. در مقابل، پروتکل‌های غیرمتمرکز تلاش می‌کنند تصمیم‌گیری و اعتبارسنجی را به شکل جمعی و توزیع‌شده انجام دهند تا وابستگی به یک نهاد محدود کاهش یابد و امنیت شبکه به صورت جمعی تضمین شود.

برخی دیگر از پروتکل‌ها سعی می‌کنند بین نقدشوندگی، بازده و امنیت شبکه تعادل ایجاد کنند، به طوری که کاربران هم بتوانند از فرصت‌های دیفای و ری‌استیک بهره‌مند شوند و هم ریسک سرمایه خود را کنترل کنند. با وجود این، تمرکز سرمایه در چند اپراتور یا پروتکل می‌تواند در شرایط بحرانی اثر دومینویی ایجاد کند و بر کل شبکه یا جریان درآمد کاربران تأثیر بگذارد.

لیکویید استیکینگ و ری استیک برای کاربران ایرانی

در ایران به دلیل شرایط تحریمی، محدودیت‌های دسترسی و حساسیت بالای امنیت در حوزه دیفای، لازم است قبل از ورود به پلتفرم‌های لیکویید استیکینگ یک سری ملاحظات را در نظر بگیرید که در زیر به آن‌ها می‌پردازیم:

ملاحظات امنیتی و ریسک برای کاربران ایرانی

• ۱. ریسک تحریم و مسدودسازی دسترسی: برخی پلتفرم‌های دیفای در صورت شناسایی IP ایران ممکن است دسترسی را محدود یا برداشت را متوقف کنند. در چنین شرایطی، خروج سرمایه توسط کاربر ایرانی ممکن است با مشکل جدی مواجه شود.
• ۲. تغییر سیاست‌های KYC و محدودیت آی‌پی: یک پلتفرم استیکینگ ممکن است امروز بدون نیاز به احراز هویت باشد اما در آینده KYC را اجباری کند. در این صورت، کاربر ایرانی ممکن است نتواند فرایند را تکمیل کند و دارایی‌اش قفل شود.
• ۳. امنیت کیف پول و اتصال به دیفای: در اتصال کیف پول‌هایی مثل متامسک به قراردادهای هوشمند، امضای اشتباه یا تایید دسترسی نامحدود می‌تواند باعث از دست رفتن کل سرمایه شود. استفاده از لینک‌های جعلی و ابزارهای ناامن ریسک را بیشتر می‌کند.

نکات مهم هنگام انتخاب پلتفرم لیکویید استیکینگ

• سابقه امنیتی پروژه: بررسی کنید آیا پلتفرم مورد نظر تاکنون دچار هک یا باگ بحرانی شده است یا خیر.
• گزارش حسابرسی: قراردادهای هوشمند باید توسط شرکت‌های معتبر امنیتی بررسی شده باشند.
• میزان تمرکز اعتبارسنج‌ها: هرچه توزیع اعتبارسنج‌ها گسترده‌تر باشد، ریسک تمرکز و اسلشینگ کمتر است.
• حجم نقدینگی توکن لیکویید : توکن نماینده باید بازار فعال و نقدشوندگی بالایی داشته باشد.
• ریسک دی‌پگ: بررسی کنید آیا توکن لیکویید استیکینگ در گذشته از قیمت دارایی اصلی فاصله گرفته است یا نه.
• شفافیت تیم و مستندات فنی : تیم توسعه‌دهنده، وایت‌پیپر و مخزن کد باید شفاف و قابل بررسی باشند.
• مدل درآمدی منطقی: اگر سود وعده‌داده‌شده بسیار بالاتر از میانگین شبکه‌هایی مثل اتریوم است، احتمال ریسک پنهان وجود دارد.
• ریسک تحریم : برای کاربران ایرانی مهم است که پلتفرم سابقه مسدودسازی کاربران کشورهای تحت تحریم‌ را نداشته باشد.

اشتباهات رایج کاربران ایرانی در استفاده از این مدل‌ها

• ورود صرفاً به خاطر سود بالاتر: تمرکز روی APY بالا بدون بررسی ریسک قرارداد هوشمند، اسلشینگ یا دی‌پگ می‌تواند منجر به ضرر سنگین شود.
• بی‌توجهی به ریسک تحریم: برخی کاربران بدون در نظر گرفتن احتمال مسدودسازی دسترسی یا تغییر سیاست‌های پلتفرم، سرمایه قابل توجهی را وارد یک پروتکل می‌کنند.
• تمرکز کل سرمایه در یک پروژه: قرار دادن تمام دارایی در یک پلتفرم (مثلاً فقط یک پروتکل روی اتریوم) ریسک را افزایش می‌دهد.
• عدم شناخت اسلشینگ: بسیاری از کاربران نمی‌دانند در صورت خطای اعتبارسنج، بخشی از سرمایه آن‌ها ممکن است از بین برود شود.
• بررسی نکردن نقدینگی توکن لیکویید: برخی کاربران به حجم بازار توکن نماینده توجه نمی‌کنند و در زمان خروج با اسلیپیج بالا یا مشکل فروش مواجه می‌شوند.
• نداشتن استراتژی خروج: ورود بدون برنامه مشخص برای برداشت یا مدیریت ریسک، مخصوصاً در شرایط نوسانی بازار، تصمیم‌گیری را دشوار و هیجانی می‌کند.

جمع‌بندی؛ انتخاب بین لیکویید استیکینگ و ری استیک

در یک جمع‌بندی کلی، اگر اولویت شما ریسک پایین و سادگی است، لیکویید استیکینگ گزینه مناسب‌تری محسوب می‌شود؛ زیرا فقط در معرض ریسک شبکه اصلی قرار دارید. در مقابل، ری‌استیکینگ بیشترین بازدهی بالقوه را به همراه دارد، اما به همان نسبت با ریسک همراه است.

برای تصمیم‌گیری بهتر، باید سه عامل را همزمان ارزیابی کنید: میزان تحمل ریسک، دانش فنی و هدف از سرمایه‌گذاری. اگر محافظه‌کار هستید، سادگی و امنیت را در اولویت قرار دهید و لیکویید استیکینگ ساده را انتخاب کنید. اما اگر به دنبال افزایش بهره‌وری سرمایه هستید و توان مدیریت اسلشینگ چندلایه را دارید، می‌توانید سراغ ری‌استیکینگ هم بروید. در نهایت، بهترین انتخاب مدلی است که با استراتژی کلی شما هم‌راستا باشد، نه مدلی که صرفاً سود اسمی بالاتری دارد.