بودجه ۱۴۰۵؛ انقباض، اصلاح یارانه‌ها و تمرکز بر مالیات

این بودجه با تمرکز بر افزایش درآمدهای مالیاتی و منابع حاصل از اوراق، کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی، اصلاح و حذف یارانه‌های قیمتی و تمرکز بر کالابرگ طراحی شده است. جمع منابع عمومی دولت به لحاظ اسمی ۵.۳ درصد افزایش یافته، اما با فرض تورم ۵۰ درصدی، کاهش حقیقی منابع نسبت به سال گذشته حدود ۴۲.۴ درصد است.

در بخش تملک دارایی‌های سرمایه‌ای، وابستگی به درآمدهای نفتی ۵۶.۵ درصد کاهش یافته و درآمدهای مالیاتی ۶۲.۶ درصد و منابع ناشی از فروش اوراق مالی اسلامی ۲۵.۳ درصد افزایش یافته است. همچنین درآمد حاصل از حذف ارز ترجیحی ۴۶۰ درصد رشد داشته و قرار است به سازمان هدفمندی یارانه‌ها اختصاص یابد و در قالب کالابرگ به مردم پرداخت شود.

بودجه ۱۴۰۵ پس از چند سال به شکل تک‌مرحله‌ای و با حذف ۴ صفر از واحد پولی به مجلس ارائه شده است. این نخستین بودجه رسمی است که با ریال جدید تدوین می‌شود و کلیه ردیف‌های درآمدی، هزینه‌ای و اعتبارات دستگاه‌ها با قالب عددی تازه تنظیم شده‌اند. علاوه بر این، بودجه به سمت بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد حرکت کرده و تخصیص منابع بر اساس تحقق اهداف دستگاه‌ها انجام خواهد شد.

دولت وعده داده است کسری عملیاتی بودجه نزدیک به صفر باشد تا فشار بر بانک مرکزی وارد نشود و تورم کنترل شود، اما تجربه سال‌های گذشته نشان داده کسری عملیاتی واقعی اغلب بیشتر از میزان پیش‌بینی‌شده است و بخش قابل توجهی از آن ناشی از فرابودجه است.

در حوزه یارانه‌ها، افزایش مالیات ارزش افزوده و منابع حاصل از فروش بنزین و گندم به نرخ غیر یارانه‌ای، نشان می‌دهد که دولت قصد دارد یارانه‌های نان، بنزین و ارز ترجیحی را کاهش یا حذف کند.

دیوان محاسبات کشور اعلام کرده است که کسری عملیاتی سال ۱۴۰۳ با انحراف ۳۴۸ درصدی به ۱۲۵۸ هزار میلیارد تومان رسیده که ۳۲ درصد آن از دارایی‌های سرمایه‌ای و ۶۸ درصد از دارایی‌های مالی تأمین شده است. این امر نشان‌دهنده تعهدات آتی بالای دولت و نیاز به مدیریت دقیق هزینه‌ها و بدهی‌ها است.

در مجموع، لایحه بودجه ۱۴۰۵ با هدف کنترل کسری بودجه و اصلاح یارانه‌ها تدوین شده و مسیر شفافیت و انضباط مالی دولت را نشان می‌دهد، اما تحقق اهداف آن مستلزم مدیریت دقیق درآمدها و هزینه‌ها و جلوگیری از بازگشت فرابودجه است.