چرا سیاست تک‌نرخی ارز دوام نیاورد؟

این روند افزایشی، علاوه بر تأثیر مستقیم بر قیمت دلار، آثار خود را بر تورم و سطح قیمت کالاها نیز نشان داده است.

روند نرخ ارز پس از تک‌نرخی شدن

روز ۱۵ دی ۱۴۰۴، بانک مرکزی اجرای سیاست تک‌نرخی شدن دلار را اعلام کرد؛ روزی که نرخ دلار در مرکز مبادله یک جهش قابل توجه داشت و از ۸۴ هزار و ۸۰۰ تومان به ۱۲۸ هزار و ۶۰۰ تومان رسید. این افزایش بیش از ۴۳ هزار تومان، نشان از تصمیم قاطع سیاست‌گذار برای نزدیک کردن نرخ بازار آزاد و نرخ رسمی داشت. در همان روز، قیمت دلار در بازار آزاد حدود ۱۳۹ هزار و ۶۰۰ تومان بود، اما در آخرین روز بررسی شده (۲۸ بهمن ۱۴۰۴) این رقم به بیش از ۱۶۰ هزار تومان افزایش یافته است؛ به معنای رشد حدود ۲۱ هزار تومانی تنها در بازار آزاد.

در روزهای ابتدایی، اختلاف قیمت دلار بین بازار آزاد و مرکز مبادله به کم‌تر از ۵۵۰۰ تومان کاهش یافت و به نظر می‌رسید سیاست تک‌نرخی در مسیر کنترل نوسانات موفق عمل کرده است. اما این ثبات کوتاه‌مدت دوام نیاورد و فاصله قیمت‌ها دوباره افزایش یافت؛ موضوعی که حاکی از چالش‌های عملیاتی و ساختاری در اجرای سیاست تک‌نرخی است.

روند افزایش نرخ ارز در مرکز مبادله نیز قابل توجه است؛ از ۱۵ دی تا ۲۸ بهمن، دلار در این مرکز حدود ۸ هزار تومان افزایش یافته است. این رشد سریع، اثر مستقیم خود را بر قیمت کالاها گذاشته و به افزایش انتظارات تورمی دامن زده است.

اهداف بانک مرکزی و واقعیت‌های بازار

یکی از اهداف اصلی بانک مرکزی از اجرای سیاست تک‌نرخی، کنترل تورم و تعدیل قیمت دلار بود. با این حال، آمارها نشان می‌دهند این سیاست تاکنون اثر قابل توجهی در کاهش نوسانات یا کنترل تورم نداشته است.

هدف دیگر مقابله با فساد ناشی از سیاست چندنرخی ارز بود؛ اما تحقق این هدف نیازمند زمان بیشتری است. تجربه پیشین نشان داده است که تغییر نرخ رسمی ارز به تنهایی نمی‌تواند فساد و سوءاستفاده‌ها در بازار ارز را کاهش دهد و لازم است همراه با آن، سازوکارهای نظارتی و کنترلی تقویت شود.

در مجموع، تجربه بیش از یک ماه سیاست تک‌نرخی ارز حاکی از آن است که بدون ابزارهای تکمیلی و مدیریت انتظارات بازار، این سیاست نمی‌تواند دوام داشته باشد و آثار مثبت مورد انتظار در کنترل قیمت‌ها و کاهش شکاف نرخ رسمی و بازار آزاد محدود خواهد بود.