تورم افسارگسیخته در دی‌ماه؛ بانک مرکزی از ثبت رکورد جدید تورمی خبر داد

انتشار این آمار از سوی بانک مرکزی از چند جهت حائز اهمیت است. این نهاد پولی پس از حدود هفت سال وقفه، بار دیگر به انتشار منظم داده‌های تورمی بازگشته و اکنون ارقامی را ارائه می‌دهد که از نظر تاریخی، بازه‌ای نزدیک به ۹ دهه را در بر می‌گیرد. بانک مرکزی از سال ۱۳۱۶ تاکنون گزارش‌های تورمی ماهانه و سالانه منتشر کرده و همین سابقه آماری بلندمدت، امکان تحلیل دقیق‌تر روندهای قیمتی و مقایسه دوره‌های مختلف اقتصاد ایران را فراهم می‌کند.

دی‌ماه؛ نقطه اوج تورم سال ۱۴۰۴

طبق اعلام بانک مرکزی، تورم سالانه در دی‌ماه ۱۴۰۴ به ۴۴.۲ درصد رسیده؛ در حالی که سال با نرخ تورم ۳۶.۴ درصد آغاز شده بود. این به آن معناست که تنها در طول ۱۰ ماه، بیش از ۷ واحد درصد به تورم افزوده شده و مسیر صعودی شاخص قیمت‌ها بدون وقفه ادامه یافته است. بررسی روند ماهانه نشان می‌دهد از بهمن ۱۴۰۳ تاکنون، در هر ماه بر سطح تورم افزوده شده و دی‌ماه بیشترین جهش تورمی سال را به ثبت رسانده است.

نکته قابل‌توجه آن است که بانک مرکزی برخلاف مرکز آمار ایران، تنها تورم سالانه را منتشر می‌کند و از ارائه آمار تورم نقطه‌ای و ماهانه خودداری دارد. با این حال، حتی همین شاخص نیز گویای شدت فشارهای تورمی در اقتصاد کشور است. در دی‌ماه، تورم اعلامی بانک مرکزی تنها اندکی پایین‌تر از رقم منتشرشده توسط مرکز آمار ایران بوده که تورم سالانه را ۴۴.۶ درصد برآورد کرده است.

اختلاف میان این دو رقم، موضوع تازه‌ای نیست و ریشه در تفاوت‌های روش‌شناسی دارد. بانک مرکزی محاسبات خود را صرفاً بر پایه قیمت‌ها در مناطق شهری انجام می‌دهد، در حالی که مرکز آمار، داده‌های مربوط به شهرها و روستاها را به‌صورت هم‌زمان لحاظ می‌کند. افزون بر این، تفاوت در ترکیب سبد مصرفی خانوارها و وزن‌دهی به اقلام مختلف نیز موجب می‌شود خروجی این دو نهاد الزاماً یکسان نباشد.

نقش ارز و شوک‌های قیمتی در تشدید تورم

تحلیل روند تورم در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد یکی از عوامل اصلی بازگشت شتاب تورمی، افزایش نرخ ارز بوده است؛ عاملی که پیش‌تر نیز در سال‌های گذشته نقش پررنگی در جهش قیمت‌ها ایفا کرده بود. نوسانات بازار ارز، به‌ویژه در نیمه دوم سال، به‌سرعت به سایر بازارها منتقل شد و هزینه واردات، تولید و توزیع کالاها را افزایش داد.

در کنار نرخ ارز، حذف ارز ترجیحی در دی‌ماه نیز به‌عنوان یک شوک قیمتی مهم عمل کرد. این تصمیم، به‌ویژه در بخش خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها، اثرات شدیدی بر سطح قیمت‌ها گذاشت. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم گروه خوراکی‌ها در دی‌ماه به‌طور ناگهانی افزایش یافت و به حدود ۸۹.۹ درصد رسید؛ رقمی که نشان‌دهنده فشار مستقیم این سیاست بر سبد معیشت خانوارهاست. همین جهش در قیمت اقلام اساسی، سهم قابل‌توجهی در افزایش تورم کل داشته و دی‌ماه را به پرتنش‌ترین مقطع تورمی سال تبدیل کرده است.

چشم‌انداز نگران‌کننده تورم در سال ۱۴۰۵

برآوردها و تحلیل‌های کارشناسی حاکی از آن است که در صورت تداوم شرایط فعلی، نرخ تورم در سال ۱۴۰۵ می‌تواند به سطوحی برسد که پیش از این کمتر تجربه شده است. بسیاری از اقتصاددانان معتقدند اگر اصلاحات ساختاری در حوزه بودجه، سیاست‌های پولی و مدیریت بازار ارز به‌صورت هماهنگ اجرا نشود، احتمال شکسته شدن رکورد تورمی سال ۱۴۰۱ بسیار بالاست. در آن سال، تورم ۵۳.۱ درصدی به‌عنوان بالاترین نرخ تورم پس از دهه‌های ابتدایی قرن گذشته ثبت شد.

اکنون نشانه‌ها حاکی از آن است که اقتصاد ایران ممکن است حتی در نیمه نخست سال آینده، به چنین سطوحی نزدیک شود. افزایش پیوسته تورم طی ماه‌های اخیر، انتظارات تورمی را تقویت کرده و این موضوع خود می‌تواند به یک چرخه معیوب جدید در قیمت‌ها منجر شود. در چنین شرایطی، مهار تورم نه‌تنها یک هدف سیاستی، بلکه به یک ضرورت فوری برای حفظ ثبات اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است.

در مجموع، آمار تازه بانک مرکزی تصویری شفاف اما نگران‌کننده از وضعیت تورم ارائه می‌دهد؛ تصویری که نشان می‌دهد دی‌ماه ۱۴۰۴ نقطه عطفی در روند صعودی قیمت‌ها بوده و بدون تغییر جدی در رویکردهای اقتصادی، فشار تورمی در سال پیش‌رو می‌تواند شدیدتر نیز شود.