آیا چین با انباشت طلا به‌دنبال کنار زدن دلار است؟

تلاشی که به‌گفته برخی تحلیلگران، با انباشت گسترده و شاید پنهان طلا همراه است. پرسش کلیدی این است: آیا پکن در حال آماده‌سازی بستر برای تبدیل یوآن به ارز ذخیره جهانی است؟

طی ۱۵ ماه متوالی، چین به خرید طلا ادامه داده؛ آن هم در شرایطی که قیمت جهانی این فلز گران‌بها به رکوردهای تاریخی نزدیک شده است. آمار رسمی نشان می‌دهد ذخایر طلای اعلام‌شده چین در پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۲,۳۰۶ تن بوده و این کشور را در رتبه ششم جهان قرار می‌دهد. اما برخی برآوردها حاکی از آن است که رقم واقعی می‌تواند بیش از دو برابر عدد رسمی باشد.

این گمانه‌زنی‌ها در بستری وسیع‌تر معنا پیدا می‌کند؛ جایی که چین از دهه ۲۰۰۰ میلادی به‌طور سیستماتیک در پی افزایش سهم یوآن در تجارت بین‌الملل و کاهش وابستگی به دلار بوده است. مقامات ارشد این کشور نیز بارها بر ضرورت شکل‌گیری «ارزی قدرتمند با جایگاه ذخیره جهانی» تأکید کرده‌اند.

انباشت خاموش طلا و سناریوی یوآنِ پشتوانه‌دار

برخی تحلیلگران معتقدند بانک مرکزی چین (PBoC) در حال خرید تدریجی و کم‌سر و صدای طلاست تا از جهش ناگهانی قیمت جلوگیری کند. به‌زعم آنان، این رویکرد تدریجی امکان تبدیل بخشی از ذخایر دلاری به طلا را فراهم می‌کند و به‌مرور فشار تقاضا برای دلار را کاهش می‌دهد.

برآوردهایی از سوی برخی مؤسسات و تحلیلگران مستقل، ذخایر واقعی طلای چین را بین ۵,۳۰۰ تا حتی ۷,۰۰۰ تن تخمین می‌زند. استدلال آنها بر چند محور استوار است: چین از سال ۲۰۰۷ بزرگ‌ترین تولیدکننده طلای جهان بوده، واردات سالانه بالایی دارد و حجم برداشت از بورس طلای شانگهای نیز در سال‌های اخیر قابل توجه بوده است. اگر بخشی از این جریان به ذخایر رسمی منتقل شده باشد، فاصله میان رقم اعلامی و موجودی واقعی می‌تواند معنادار باشد.

در سناریوی حداکثری، برخی حتی احتمال می‌دهند چین در مقطعی مناسب، از ذخایر واقعی خود رونمایی کرده و یوآن را با پشتوانه مستقیم یا غیرمستقیم طلا تقویت کند. چنین اقدامی می‌تواند اعتماد بین‌المللی به این ارز را افزایش داده و آن را به گزینه‌ای جدی‌تر برای تسویه تجارت جهانی تبدیل کند.

برای درک اهمیت این فرضیه، باید به تاریخچه سلطه دلار بازگشت. پس از توافق برتون وودز در سال ۱۹۴۴، دلار با پشتوانه طلا به محور نظام پولی جهان بدل شد. اگرچه این پیوند در دهه ۱۹۷۰ قطع شد، اما عمق بازارهای مالی آمریکا، قدرت اقتصادی این کشور و شبکه گسترده تسویه دلاری، جایگاه دلار را تثبیت کرد. اکنون هر چالشی برای این جایگاه، به‌معنای تغییر بالقوه در توازن قدرت جهانی است.

با این حال، مسیر جایگزینی دلار ساده نیست. تبدیل یک ارز به ذخیره جهانی نیازمند بازارهای عمیق سرمایه، شفافیت نهادی، آزادی جریان سرمایه و اعتماد بین‌المللی پایدار است. اقتصاد چین با وجود اندازه بزرگ، همچنان با محدودیت‌های ارزی و کنترل‌های سرمایه مواجه است؛ موضوعی که مانعی ساختاری برای بین‌المللی شدن کامل یوآن محسوب می‌شود.

برخی تحلیلگران خرید طلا توسط چین را بیش از آنکه «حمله‌ای به دلار» بدانند، بخشی از راهبرد متنوع‌سازی ذخایر ارزی ارزیابی می‌کنند. چین در پایان ۲۰۲۵ حدود ۳.۴ تریلیون دلار ذخایر ارزی داشته و کاهش ریسک تمرکز بر دلار، از منظر مدیریت ریسک کلان منطقی به‌نظر می‌رسد.

در عین حال، سناریوی دیگری نیز مطرح است: در صورت کاهش اعتماد به یوآن یا تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک، طلا می‌تواند به‌عنوان پشتوانه‌ای برای تقویت اعتبار پول ملی عمل کند. در چنین شرایطی، افشای ذخایر بالاتر از انتظار، نقش «ضربه اعتماد» را ایفا خواهد کرد.

بازارها نیز بی‌تفاوت نبوده‌اند. رشد قیمت طلا در ماه‌های اخیر از سوی برخی به «معامله کاهش ارزش پول‌های فیات» نسبت داده می‌شود؛ جریانی که در آن سرمایه‌گذاران در برابر بدهی‌های سنگین دولت‌ها و نااطمینانی‌های سیاسی به دارایی‌های سخت پناه می‌برند. هم‌زمان، بیت‌کوین نیز از سوی بخشی از فعالان بازار به‌عنوان مکمل یا جایگزین طلا در این روایت مطرح شده است، هرچند نوسانات آن همچنان بالاست.

در جمع‌بندی، اگرچه شواهد قطعی درباره میزان واقعی ذخایر طلای چین در دست نیست، اما تداوم خرید و جهت‌گیری سیاستی پکن نشان می‌دهد طلا در معادله راهبردی این کشور جایگاه ویژه‌ای دارد. اینکه این رویکرد به تغییر بنیادین در نظم پولی جهان بینجامد یا صرفاً به تعادل‌بخشی سبد ذخایر منتهی شود، به متغیرهایی فراتر از طلا وابسته است؛ از اصلاحات مالی داخلی چین گرفته تا تحولات ژئوپلیتیک و واکنش سایر قدرت‌های اقتصادی.